A\u015fa\u011f\u0131daki yaz\u0131 akademik bir dil i\u00e7ermemekle birlikte akademik bir i\u00e7eri\u011fe sahiptir. Vakit yetersizli\u011finden Kaynak\u00e7a belirtilmeden yaz\u0131lm\u0131\u015f olsa da kaynak\u00e7as\u0131 bulunmaktad\u0131r. Yaz\u0131n\u0131n devam\u0131nda tek fakt\u00f6rl\u00fc varyans analizinin varsay\u0131mlar\u0131 kar\u015f\u0131lanmad\u0131\u011f\u0131nda uygulanabilecek post-hoc testlerden z da\u011f\u0131l\u0131m\u0131na dayal\u0131 olan bir tanesi anlat\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
iki ya da daha \u00e7ok grubun ortalamas\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmak i\u00e7in yap\u0131lan tek fakt\u00f6rl\u00fc varyans analizinin (one-way anova), varsay\u0131mlar\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131lanmamas\u0131 sonucu yap\u0131lamad\u0131\u011f\u0131 durumlarda kullan\u0131lan, nonparametric alternatifi kruskal-wallis testi sonras\u0131, bildirilmi\u015fse anlaml\u0131 fark\u0131n 3 ya da daha \u00e7ok grubun hangileri aras\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmak amac\u0131yla kullan\u0131lan istatistiksel testlerdir.<\/p>\n
c\u00fcmlede sorun yok, anla\u015f\u0131l\u0131r durumda ama ben yine de de bir \u00f6rnekle ne demeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131 a\u00e7ay\u0131m:<\/p>\n
varyans analizi (anova) olsun, onun parametrik olmayan alternatifi krukal-wallis olsun bu testler ikiden \u00e7ok grup aras\u0131nda anlaml\u0131 fark olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmak amac\u0131yla uygulan\u0131rlar. \u00f6rne\u011fin farkl\u0131 sosyo-ekonomik d\u00fczeyden bireylerin zeka d\u00fczeyleri aras\u0131nda anlaml\u0131 fark var m\u0131d\u0131r? gibi sorular\u0131 dert edindi\u011finizde imdada ko\u015farlar. \u00f6yle ya, insalar\u0131n farkl\u0131 zenginlikte olmalar\u0131n\u0131n tek sebebi ne olabilir. alt-sosyoekonomik d\u00fczeyin zekas\u0131nda bir sorun olmal\u0131, ortadakiler orta zekal\u0131, \u00fcst sosyo-ekonomik d\u00fczeydekilerin ise zekas\u0131 y\u00fcksek olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
fakat acaba muhtemelen \u00f6ylesine ortaya at\u0131lm\u0131\u015f bu hipotez do\u011fru mudur?<\/p>\n
gidilir, alt-orta ve \u00fcst sosyoekonomik d\u00fczeylerden bireyler bulunur bunlara zeka testi uygulan\u0131r<\/p>\n
veriler tan\u0131d\u0131k bir istatistik paket program\u0131na girilir.<\/p>\n
spss’te analyse—>compare means—>one-way anova yolundan gidilerek varyans analizi a\u00e7\u0131l\u0131r.<\/p>\n
gerekli de\u011fi\u015fkenler yerlerine at\u0131l\u0131r ve analiz yap\u0131l\u0131r.<\/p>\n
o da ne<\/p>\n
varyanslar homojen de\u011fil,<\/p>\n
ya da<\/p>\n
o da ne<\/p>\n
her bir grupta zeka testi puanlar\u0131 normal da\u011f\u0131lm\u0131yor<\/p>\n
ya da<\/p>\n
o da ne<\/p>\n
zeka testi e\u015fit aral\u0131kl\u0131 \u00f6l\u00e7ek d\u00fczeyinde bilgi vermiyor, milleti sadece s\u0131raya diziyormu\u015f<\/p>\n
ya da<\/p>\n
o da ne<\/p>\n
bu \u00fc\u00e7 gruptan hepsinde ya da baz\u0131lar\u0131nda ki\u015fi say\u0131lar\u0131 varyans analizi yapmaya uygun olmayacak kadar k\u00fc\u00e7\u00fck.<\/p>\n
transformasyon da bir halta yaramad\u0131, resmen k\u00f6\u015feye s\u0131k\u0131\u015ft\u0131k diyecekken,<\/p>\n
ne yap\u0131yoruz.. daha bu sene 21 nisan’da kaybetti\u011fimiz kruskal ve 1998’de kaybetti\u011fimiz wallis abilerimizin bizlere hediyesi kruskal-wallis testini uyguluyoruz. bu test yukar\u0131daki durumlara kar\u015f\u0131 daha g\u00fc\u00e7l\u00fc bir test oldu\u011fundan hi\u00e7 korkmuyoruz uyguluyoruz.<\/p>\n
bu sefer
\nanalyse—>nonparametric tests—>k \u0131ndependent samples yolundan gidip uygun de\u011fi\u015fkenlerle analizimizi yap\u0131yoruz.<\/p>\n
diyelim ki analiz sonucunda 0,05’ten k\u00fc\u00e7\u00fck bir anlaml\u0131l\u0131k de\u011feri elde ediyoruz. yani ne demek, h1 hipotezinin, yani, “gruplar aras\u0131nda zeka puanlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan anlaml\u0131 farkl\u0131l\u0131k vard\u0131r” diyen hipotezin yanl\u0131\u015f olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 %5’ten k\u00fc\u00e7\u00fckm\u00fc\u015f. ne demek bu, h1 b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla do\u011fru demek, \u00f6yle de\u011fil mi,<\/p>\n
de\u011fil mi? anlamad\u0131n\u0131z m\u0131. bak\u0131n:<\/p>\n
istatistikte, “varl\u0131k” iddias\u0131nda bulunan bir \u00f6nermenin do\u011fru kabul edilmesi i\u00e7in bu \u00f6nermeden, kendisinin olmama olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi istenir. denir ki<\/p>\n
-sen var\u0131m diyorsun ama senin yok olma ya da hi\u00e7 olmam\u0131\u015f olma ihtimalin ka\u00e7t\u0131r.<\/p>\n
-en fazla %5’tir komutan\u0131m<\/p>\n
-demek ki senin ger\u00e7ekten var olma ihtimalin var, bak senin olmam\u0131\u015f olma ihtimalin e\u011fer %5’ten fazla olsayd\u0131 sana inanmazd\u0131m, derdim ki bu \u00e7ocuk var\u0131m diyor ama olmama ihtimali (\u00f6rne\u011fin) %36 (p=0,36) pek g\u00fcven olmaz buna \u015fimdi. yok sayal\u0131m gitsin.<\/p>\n
fakat<\/p>\n
kruskal-wallis bu testi geli\u015ftirirken \u00e7ok \u015f\u0131marmayal\u0131m diye t\u00fcm \u00f6zellikleri i\u00e7ine koymam\u0131\u015flar. 3 ya da daha \u00e7ok grubu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rken yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131z analiz sonucunda anlaml\u0131 fark bulursan\u0131z bu fark\u0131n hangi gruplar aras\u0131ndaki farktan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterecek bir \u00f6zellik koymam\u0131\u015flar. yani sen fark buldun \u015fimdi acaba alt-\u00fcst orta hepsi bunlar\u0131n birbirinden farkl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in mi fark \u00e7\u0131kt\u0131 yoksa sadece alt ile \u00fcst aras\u0131nda fark oldu\u011fu i\u00e7in mi fark \u00e7\u0131kt\u0131. bilmiyoruz, bakaca\u011f\u0131z.<\/p>\n
alt ile \u00fcst
\nalt ile orta
\norta ile \u00fcst<\/p>\n
gruplar\u0131 zeka puanlar\u0131 bak\u0131m\u0131ndan tek tek kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131raca\u011f\u0131z. bu kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmay\u0131 yapmam\u0131za yard\u0131mc\u0131 olan testlere, sonradan, sonraki, i\u015f olup bittikten sonra anlam\u0131nda post-hoc testler demi\u015flerdir. bunlar\u0131n parametric olanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu spss’te vard\u0131r, kolayl\u0131kla kullan\u0131labilirler. ama nonparametric olanlar\u0131 yoktur. nerededirler, r diye bir programdad\u0131rlar, ama r’yi kim bulacak \u015fimdi.<\/p>\n
bakal\u0131m bu nonparametric olanlar\u0131n isimleri nelermi\u015f.<\/p>\n
en \u00fcnl\u00fcleri nemenyi ve dunn’un geli\u015ftirdikleri, tukey’in parametrik kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in \u00f6nderdi\u011fi hsd testinin non-parametrik alternatifleridir.<\/p>\n
nemenyi’nin y\u00f6ntemi kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lacak t\u00fcm gruplardaki ki\u015fi say\u0131lar\u0131 e\u015fit oldu\u011funda kullan\u0131l\u0131r. form\u00fcl\u00fc \u015fudur:<\/p>\n
1. grubun s\u0131ra ortalamas\u0131-2. grubun s\u0131ra ortalamas\u0131
\nq= —————————————————
\nkarek\u00f6k[n(kare)k(nk+1)\/12]<\/p>\n
n bir gruptaki ki\u015fi say\u0131s\u0131
\nk toplam grup say\u0131s\u0131<\/p>\n