{"id":233,"date":"2014-10-20T22:26:53","date_gmt":"2014-10-20T19:26:53","guid":{"rendered":"http:\/\/istatistik.gen.tr\/?p=233"},"modified":"2017-05-09T00:37:08","modified_gmt":"2017-05-08T21:37:08","slug":"yapisal-esitlik-modellemesini-anlamak","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.istatistik.gen.tr\/?p=233","title":{"rendered":"Yap\u0131sal E\u015fitlik Modellemesini Anlamak"},"content":{"rendered":"

Yap\u0131sal E\u015fitlik Modellemesi (Structural Equation Modeling) bu sitede tan\u0131t\u0131lan di\u011fer analizler gibi bir istatistiksel tekniktir. Fakat bu sitede tan\u0131t\u0131lan t testi, varyans analizi gibi analizlerden farkl\u0131 bir felsefesi vard\u0131r.<\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

\u0130sminden ba\u015flayal\u0131m. Neden yap\u0131sal e\u015fitlik?<\/p>\n

 <\/p>\n

Yap\u0131 kelimesiyle ba\u015flayal\u0131m. Bilimsel alanda “yap\u0131”, \u00a0par\u00e7alar\u0131 aras\u0131nda kendine \u00f6zg\u00fc ili\u015fkileri olan b\u00fct\u00fcn demektir. Bu yaz\u0131y\u0131 okuyan siz (bedeniniz) bir yap\u0131s\u0131n\u0131z \u00f6rne\u011fin. Kol, bacak, beyin, a\u011f\u0131z burun gibi par\u00e7alar\u0131n\u0131z aras\u0131nda kendinize \u00f6zg\u00fc ili\u015fkileriniz olan bir b\u00fct\u00fcns\u00fcn\u00fcz. http:\/\/www.istatistik.gen.tr<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Toplum bir yap\u0131d\u0131r. Polis, asker, sa\u011fl\u0131k sistemi, okullar vs gibi alt par\u00e7alar\u0131 aras\u0131nda kendine \u00f6zg\u00fc ili\u015fkileri olan bir b\u00fct\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n

\u0130ki t\u00fcr yap\u0131 olabilir:<\/p>\n

1. Par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin \u00f6nceden bilindi\u011fi ya da ili\u015fkilerin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkin bir fikrin (teorinin) oldu\u011fu yap\u0131lar<\/p>\n

2. Par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkileri hen\u00fcz bilinmeyen yap\u0131lar<\/p>\n

 <\/p>\n

Birinci t\u00fcr yap\u0131lar bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin \u00e7e\u015fitli ara\u015ft\u0131rmalarla ortaya \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yap\u0131lard\u0131r. Ya da bu par\u00e7alar aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fine dair bir \u00f6n beklenti veya teori s\u00f6z konusudur. \u00d6rne\u011fin vucudumuzun par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiler, bu par\u00e7alardan birisinde meydana gelen problemin yap\u0131n\u0131n geri kalan\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fi gibi bilgiler deneyler, g\u00f6zlemler sonucunda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece vucudumuzun par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkiler \u00a0\u00f6nceden bilinir hale getirilmi\u015ftir. Par\u00e7alar\u0131 aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fine ili\u015fkin duruma da bir \u00f6rnek verelim. Psikologlar insan davran\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin baz\u0131 teorilere sahiptirler. Teoriler kendi i\u00e7lerinde alt par\u00e7alar ta\u015f\u0131yan yap\u0131lar gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Teorileri baz\u0131 kavramlar aras\u0131 ili\u015fkilerin nas\u0131l olmas\u0131 gerekti\u011fine dair bir \u015fema gibi d\u00fc\u015f\u00fcnebiliriz. Bu kavramlar\u0131\u00a0bir araya getirerek insan davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 tahmin etmek, ne olaca\u011f\u0131na dair \u00f6nsel bir beklentiye sahip olmak m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Mesela intihar davran\u0131\u015f\u0131na ili\u015fkin psikolojide genel bir teori mevcuttur. \u0130ntihar\u0131n, bireyin sosyal destek yitimi, \u00f6zsayg\u0131 kayb\u0131 ve depresyon d\u00fczeyi ile ilgisi oldu\u011fu bilinir. Sosyal deste\u011fin azalmas\u0131n\u0131n \u00f6zsayg\u0131y\u0131 azaltt\u0131\u011f\u0131, azalan \u00f6zsayg\u0131ya ek olarak varolan depresyon d\u00fczeyinin de intihar\u0131 birlikte etkiledikleri d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Bunu \u015fekille g\u00f6sterirsek a\u015fa\u011f\u0131daki gibi \u00e7izebiliriz.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"14138278415687\"<\/a><\/p>\n

\u015eekilde de g\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi intihara ili\u015fkin basit de olsa bir teori ortaya konulmu\u015ftur. Bu teoriye g\u00f6re intihar\u0131 etkileyen iki temel fakt\u00f6r vard\u0131r. Depresyon ve \u00d6zsayg\u0131. Sosyal Destek ise dolayl\u0131 olarak \u0130ntiharla ili\u015fkilidir.<\/p>\n

Peki bu teori “ger\u00e7ek”le ne kadar uyu\u015fumludur?<\/strong><\/p>\n

Yani “ger\u00e7ekten de” insanlar\u0131n intihar davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bu teori ile a\u00e7\u0131klayabilir miyiz? \u0130ntihar etmi\u015f\/intihar giri\u015fiminde bulunmu\u015f birisi i\u00e7in b\u00fcy\u00fck ihtimalle depresyondayd\u0131 ayr\u0131ca \u00f6zsayg\u0131s\u0131 d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc \u00e7\u00fcnk\u00fc sosyal deste\u011fini yitirmi\u015fti diye otomatik olarak konu\u015fabilir miyiz?<\/p>\n

\u0130nsanlara sormak bu noktada verilebilecek en do\u011fru cevapt\u0131r. Bu de\u011fi\u015fkenleri \u00f6l\u00e7en \u00f6l\u00e7me ara\u00e7lar\u0131n\u0131 kullanarak toplumda intihar giri\u015fiminde bulunmu\u015f ya da bulunmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnenlerin de bulundu\u011fu bir grubun depresyon d\u00fczeyleri, sosyal destek ve \u00f6zsayg\u0131 d\u00fczeyleri \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr ve son olarak intihar davran\u0131\u015f\u0131nda bulunmay\u0131 planay\u0131p planlamad\u0131klar\u0131 belirlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n

Geleneksel analizler (korelasyon, regresyon, t testi, varyans analizi vs gibi) bu de\u011fi\u015fkenlerin bir \u00e7ifti aras\u0131nda analize imkan tan\u0131r. \u00d6rne\u011fin depresyon ile intihar davran\u0131\u015f\u0131 aras\u0131ndaki korelasyon hesaplanabilir. Sonra \u00f6zsayg\u0131 ile intihar aras\u0131ndaki ili\u015fkiye korelasyon hesaplanarak bak\u0131l\u0131r. Daha sonra ise intihar ile sosyal destek aras\u0131ndaki korelasyon hesaplanarak ili\u015fkiye bak\u0131l\u0131r. Fakat bu korelasyon katsay\u0131lar\u0131 teker teker anlaml\u0131 olsalar da bir “yap\u0131” n\u0131n g\u00f6stergeleri de\u011fildir. Sadece iki\u015ferli ili\u015fkilerdir. Bu durumu \u015f\u00f6yle \u00f6rneklendirelim. Tuz ile makarna aras\u0131nda bir ili\u015fki olabilir, Su ile tuz aras\u0131nda da olabilir, sos ile tuz, sos ile makarna aras\u0131nda da ili\u015fki olabilir. Ama bunlar\u0131n biraraya gelerek bir yemek olu\u015fturma durumlar\u0131 bu ikili ili\u015fkilerden yola \u00e7\u0131karak anla\u015f\u0131lamaz. Bu t\u0131pk\u0131 Gestalt kuram\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn par\u00e7alar\u0131n biraraya geli\u015flerinden farkl\u0131 bir \u015feydir ilkesine de benzerlik g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

G\u00f6r\u00fclece\u011fi gibi geleneksel analizler bize kendi aralar\u0131nda yap\u0131sal ili\u015fkiler g\u00f6steren b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6sterememektedir. Bu nedenle b\u00fct\u00fcn\u00fcn tamam\u0131n\u0131 sunabilen, yap\u0131y\u0131 ortaya \u00e7\u0131karabilen analizlere ihtiya\u00e7 duyulmu\u015ftur. Bu analizler yap\u0131sal e\u015fitlik modellemesi ad\u0131yla bilinirler.<\/p>\n

Peki neden bu analizlerin ad\u0131 “yap\u0131sal e\u015fitlik” olarak bilinir?<\/p>\n

 <\/p>\n

Yukar\u0131da da anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi e\u011fer ortada ili\u015fkileri \u00f6nceden bilinen yap\u0131lar varsa elde edilen verilerin bu “\u00f6nceden” bilinen ili\u015fkilere uygunluk g\u00f6sterip g\u00f6stermedi\u011fi test edilebilir. Yani “g\u00f6zlenen\/\u00f6l\u00e7\u00fclen” bir yap\u0131 ili\u015fkisinin “beklenen” ili\u015fkilere ne kadar uyumlu oldu\u011fu test edilebilir.<\/p>\n

\u0130statistik alan\u0131nda de\u011fi\u015fkenler aras\u0131ndaki ili\u015fkileri g\u00f6steren denklemler yap\u0131sal denklemler olarak bilinir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Yap\u0131sal E\u015fitlik Modellemesi (Structural Equation Modeling) bu sitede tan\u0131t\u0131lan di\u011fer analizler gibi bir istatistiksel tekniktir. Fakat bu sitede tan\u0131t\u0131lan t testi, varyans analizi gibi analizlerden farkl\u0131 bir felsefesi vard\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-233","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.istatistik.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/233","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.istatistik.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.istatistik.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.istatistik.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.istatistik.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=233"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.istatistik.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/233\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":398,"href":"https:\/\/www.istatistik.gen.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/233\/revisions\/398"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.istatistik.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=233"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.istatistik.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=233"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.istatistik.gen.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=233"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}